Wat is afasie?
Afasie is een verworven taalstoornis die ontstaat door schade of veranderingen in de hersenen. Ze kan invloed hebben op spreken, begrijpen, lezen en schrijven.
Hoe afasie zich uit, verschilt sterk van persoon tot persoon. Sommige mensen hebben vooral moeite om woorden te vinden, terwijl anderen problemen ervaren met het begrijpen van taal, het vormen van zinnen, lezen of schrijven. Vaak komen verschillende moeilijkheden samen voor.
Afasie zegt op zichzelf niets over intelligentie. Iemand kan goed weten wat hij of zij wil zeggen, maar moeite hebben om die boodschap in woorden om te zetten.
Meer weten? Bekijk onze kennisclips met informatie op maat van patiënten, zorgverleners en onderzoekers.
Hoe ontstaat afasie?
Afasie kan verschillende oorzaken hebben. De meest voorkomende oorzaak is een beroerte, waarbij een deel van de hersenen beschadigd raakt door een onderbreking van de bloedtoevoer of een hersenbloeding.
Afasie kan ook ontstaan na bijvoorbeeld:
- een hersentrauma;
- een hersentumor;
- een infectie of andere aandoening van de hersenen.
Bij deze vormen ontstaat de afasie meestal vrij plotseling. Taalproblemen kunnen echter ook geleidelijk ontstaan als gevolg van een neurodegeneratieve aandoening. Wanneer taal gedurende langere tijd het voornaamste probleem vormt, kan er sprake zijn van primaire progressieve afasie (PPA).
Wat is primaire progressieve afasie?
Primaire progressieve afasie, of PPA, is een neurologische aandoening waarbij taalvaardigheden geleidelijk achteruitgaan door progressieve veranderingen in de hersenen.
In tegenstelling tot afasie na bijvoorbeeld een beroerte beginnen de taalproblemen bij PPA niet plotseling, maar ontwikkelen ze zich geleidelijk. In de eerste fase staan moeilijkheden met taal op de voorgrond, terwijl andere cognitieve functies relatief beter behouden kunnen zijn.
De precieze taalproblemen verschillen van persoon tot persoon. Iemand kan bijvoorbeeld:
- steeds moeilijker op woorden komen;
- moeite krijgen met het begrijpen van woorden of zinnen;
- minder vlot of grammaticaal spreken;
- problemen hebben met het herhalen van woorden en zinnen;
- veranderingen ervaren in lezen en schrijven.
Verschillende vormen van PPA
Er worden doorgaans drie belangrijke vormen van PPA onderscheiden.
Semantische variant van PPA
Hierbij gaat geleidelijk kennis over de betekenis van woorden en begrippen verloren. Mensen kunnen bijvoorbeeld een woord nog wel vloeiend uitspreken, maar niet meer goed weten wat het betekent.
Niet-vloeiende/agrammatische variant van PPA
Hierbij wordt spreken vaak trager en moeizamer. Het vormen van grammaticaal correcte zinnen kan moeilijker worden. Bij sommige mensen zijn er ook problemen met de planning en uitvoering van spraakbewegingen.
Logopenische variant van PPA
Hierbij staan woordvindingsproblemen en moeilijkheden met het herhalen van langere woorden of zinnen vaak op de voorgrond. Spreken kan daardoor regelmatig onderbroken worden door zoekpauzes.
Deze indeling helpt om het patroon van taalproblemen te beschrijven, maar niet iedereen past perfect binnen één categorie. Het ziektebeeld kan bovendien veranderen naarmate de aandoening evolueert.
Meer over PPA: bekijk onze kennisclips met informatie op maat van patiënten, zorgverleners en onderzoekers.
Afasie is voor iedereen anders
Er bestaat geen één typisch beeld van afasie. Welke moeilijkheden iemand ervaart, hangt onder andere af van de oorzaak, welke hersengebieden betrokken zijn en hoe ernstig de taalstoornis is.
Mogelijke moeilijkheden zijn bijvoorbeeld:
- woorden niet kunnen vinden;
- verkeerde woorden of klanken gebruiken;
- moeite hebben om zinnen te vormen;
- gesproken taal moeilijk begrijpen;
- problemen met lezen;
- problemen met schrijven;
- moeite hebben om woorden of zinnen te herhalen.
De ernst kan variëren van subtiele taalproblemen tot grote beperkingen in de dagelijkse communicatie.
Diagnose
De diagnose van afasie gebeurt aan de hand van verschillende onderzoeken. Een logopedist kan onder meer woordvinding, spreken, taalbegrip, lezen, schrijven en herhalen onderzoeken.
Afhankelijk van de oorzaak kunnen ook neurologisch onderzoek, neuropsychologisch onderzoek en hersenbeeldvorming deel uitmaken van de diagnostiek.
Bij vermoeden van PPA is meestal een multidisciplinaire evaluatie nodig. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar het taalprofiel, maar ook naar andere cognitieve functies en naar veranderingen in de hersenen.
Behandeling en ondersteuning
Logopedische begeleiding speelt een belangrijke rol bij afasie. De behandeling wordt afgestemd op de specifieke mogelijkheden, moeilijkheden en behoeften van de persoon. Therapie kan zich onder andere richten op:
- woordvinding en spreken;
- taalbegrip;
- lezen en schrijven;
- communicatiestrategieën;
- ondersteunende hulpmiddelen;
- communicatie met familie en andere gesprekspartners.
Bij afasie na een beroerte of ander niet-progressief hersenletsel kan taal gedeeltelijk herstellen. De grootste veranderingen treden vaak vroeg op, maar ook later kan nog verbetering mogelijk zijn.
Bij PPA is het ziekteproces progressief. De begeleiding richt zich daarom niet alleen op het oefenen van taal, maar ook op het zo lang mogelijk ondersteunen van communicatie, het benutten van behouden vaardigheden en het tijdig introduceren van strategieën en hulpmiddelen.
Voor praktische en doelgroepgerichte uitleg kan je terecht bij onze kennisclips voor patiënten, zorgverleners en onderzoekers.
